Przejdź do informacji o dostępności Przejdź do strony głównej Przeskocz do menu Przeskocz za menu Przeskocz do głównej treści Przejdź do mapy strony

Tadeusz Kantor

W 1988 r. odbyła się w Krakowie premiera sztuki pod prowokacyjnym tytułem Nigdy już tu nie powrócę. Jej twórcą, reżyserem, scenografem i bohaterem w jednej osobie był artysta, który swą wizyjną twórczością o niezwykłej sile przekazu scenicznego, zdobył sobie sławę na obydwu półkulach ziemskiego globu.
Tadeusz Kantor urodził się w 1915 r. w maleńkim, prowincjonalnym miasteczku galicyjskim leżącym na południe od Ropczyc i Sędziszowa Małopolskiego. To właśnie w Wielopolu Skrzyńskim kształtowała się osobowość człowieka, którego historia życia znalazła, niczym w lustrze, odbicie w jego sztuce.

"Umarła klasa"
Początki jego twórczości artystycznej wiążą się ze słynną Grupą Krakowską, której był współzałożycielem. Równolegle z twórczością malarską dojrzewała w Kantorze wizja własnego teatru, a właściwie świata, którego teatr był sceną i treścią zarazem. W okresie okupacji hitlerowskiej założył w Krakowie Teatr Niezależny. Jakże różny był to teatr w odróżnieniu np. od działającego również w czasie II wojny światowej Teatru Rapsodycznego Mieczysława Kotlarczyka, w którym występował m. in. Karol Wojtyła. Teatr Kotlarczyka był "redutą słowa", Kantor opierał swoja sztukę na niezwykle sugestywnym przekazie plastycznym. Kontynuacją Teatru Niezależnego został teatr Cricot 2, założony wspólnie z Marią Jaremą. Już pierwsza premiera tego teatru, Mątwa Stanisława Ignacego Witkiewicza (Witkacego), była świadectwem coraz pełniejszego kształtowania się artystycznej osobowości i dojrzałości Tadeusza Kantora. Tak oto powstał jedyny w swym rodzaju teatr który był połączeniem dźwięku, gestu, obrazu, symbolu. Teatr, który tak dalece spoił się ze swoim twórcą, że wszelkie próby oddzielenia Kantora od jego dzieła są działaniem skazanym z góry na porażkę. Mistrz siedzący na scenie na swym charakterystycznym, drewnianym, składanym krześle, nerwowo, a czasem wręcz brutalnie ingerujący w pracę aktorów, stał się nieodłącznym elementem każdej sztuki, jej podmiotem i fragmentem scenografii zarazem. Trudno nawet powiedzieć, czy aktorzy grający w jego przedstawieniach byli w istocie aktorami, czy jedynie narzędziami pomocnymi w realizacji wizji genialnego artysty.

Największe sukcesy Tadeusza Kantora wiążą się premierą sztuki Umarła Klasa (1975), która poprzez swój autentyzm i prostotę jest niesamowitą opowieścią o przemijaniu i trwałości. Po sukcesie Umarłej Klasy każda nowa premiera była oczekiwana i przyjmowana jako wielkie wydarzenie. Tak było z sztuką Wielopole, Wielopole (1980) oraz z następnymi kreacjami Kantora: Niech szczezną artyści (1985), Nigdy już tu nie powrócę (1988), oraz z ostatnią sztuką, której premiera odbyła się już po śmierci Tadeusza Kantora (8.12. 1990) - Dziś są moje urodziny .

Na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie, na ławeczce szkolnej siedzi chłopczyk z umarłej klasy. Oparty o poręcz ławki krzyż, na pulpicie szkolny kajecik. To Tadeusz Kantor w drodze w nieznane, którą usiłował oświetlić reflektorem swej sztuki. Czy mu się to udało?