Przejdź do informacji o dostępności Przejdź do strony głównej Przeskocz do menu Przeskocz za menu Przeskocz do głównej treści Przejdź do mapy strony

Stanisław Wyspiański

Stanisław Wyspiański "Autoportret"

Czy można jednym słowem określić kim był Stanisław Wyspiański ? Z pewnością jest to niemożliwe. Można spróbować zamknąć opis w jednym zdaniu, ale zdanie będzie przydługie. Niemniej spróbujmy. Był więc Wyspiański malarzem, rysownikiem, typografem, wydawcą, poetą, dramaturgiem, architektem wnętrz, projektantem mebli, projektantem witraży, dziennikarzem, radnym, prekursorem sztuki stosowanej, twórcą polichromii, teoretykiem architektury, wizjonerem urbanistycznego rozwoju miast, grafikiem, reżyserem, scenarzystą, prozaikiem. Czy wystarczy? Z pewnością jego zdolnościami i aktywnością artystyczną można by obdzielić kilku bardzo przyzwoitych artystów. Dodajmy jeszcze, że Stanisław Wyspiański żył 38 lat, a skala jego osiągnięć stanie się jeszcze większa.

Stanisław Wyspiański był synem dobrego rzeźbiarza krakowskiego Franciszka i urodził się w Krakowie w 1869 r. W wieku 10 lat podjął naukę w gimnazjum św. Anny, a po jego ukończeniu rozpoczął studia. Na Uniwersytecie Jagiellońskim słuchał wykładów z historii, literatury i filozofii, a jednocześnie uczęszczał do Szkoły Sztuk Pięknych na wydział malarstwa. Tu jego najważniejszym nauczycielem został Jan Matejko. Wyspiański, choć poszedł inną drogą rozwoju artystycznego niż Matejko, miał dwie wielkie inspiracje twórcze, identyczne jak jego mistrz: miłość do ojczystej historii i Kraków.

Pierwszą wielką pracą wykonaną pod kierunkiem Matejki, był udział Wyspiańskiego we współpracy z Mehofferem, w pokryciu polichromią wnętrza kościoła Mariackiego. W l. 1890 - 94 kształcił się za granicą, spędzając najdłuższy czas w Paryżu.

Na przełomie wieków stworzył swe najwybitniejsze dzieła. W malarstwie wypowiadał się w pierwszym rzędzie w trudnej technice pasteli. Jego cykl obrazów przedstawiających widok Kopca Kościuszki z okien jego pracowni (ul. Krowoderska 79), to dzieło które operując skromnym tematem, jest w gruncie rzeczy dziełem genialnym. W tym okresie Wyspiański stworzył też swoje najgłośniejsze dramaty (Noc Listopadowa, Warszawianka, Wesele i Wyzwolenie), które wystawiane na deskach miejskiego teatru w Krakowie (dzisiaj teatr im. J. Słowackiego), były prawdziwym wydarzeniem artystycznym. Równolegle z działalnością malarską i literacką Wyspiański redagował czasopismo Życie, projektował meble i witraże.

Zmarł po ciężkiej chorobie w 1907 r. Całe jego życie związane było z Krakowem, ale ogromną część jego twórczości wypełniła małopolska wieś. Najznakomitszym odzwierciedleniem tej inspiracji, będącej w jakiejś mierze odbiciem zainteresowań wsią polską ówczesnych elit artystycznych (tzw. chłopomania), jest dramat Wesele. Bronowice Małe, typowa wieś małopolska, były tym miejscem, gdzie w czasie wesela Lucjana Rydla i córki bronowickiego gospodarza Jadwigi Mikołaczykówny, Stanisław Wyspiański szukał sposobu aby pogrążoną w niewoli Polskę wyrwać z zaklętego kręgu tańca chochoła.